Friday, September 22, 2017

नियत...

हसतमुखाने फाळ म्हणाला मातीला, जप आता हिरव्या कोवळ्या अंकुरांला !
माती म्हणाली पावसाला, निघ सख्या आता जीव नको टांगू मेघातल्या सूरांला
पाऊस म्हणाला वाऱ्याला, नको बोलवूस आता अवकाळी फिरून तुला भेटायला
वारं म्हणालं पावसाला, मी निमित्त असतो नीट मापात राहायला सांग माणसांला !
गदगदलेला फाळ म्हणाला, चूक माणसांची तर यांची सजा का मुक्या जित्राबांला ?
गोठ्यातल्या गायी वदल्या, माणूस नियतीने राहिला तरच बरकत येईल चारयाला !

- समीर गायकवाड. 

ईश्वर....




अनिल कपूर-विजयशांतीच्या १९८९ च्या 'ईश्वर' चित्रपटात एक सीन होता. ईश्वर हा गावातला बेरोजगार भोळा युवक असतो. एका निरागस मुलाची आई असणारया ललिता या तरुण विधवेशी एका विलक्षण कर्मधर्मसंयोगाने त्याचे लग्न होते. दरम्यान नोकरीसाठी अहोरात्र पिच्छा पुरवणारया ईश्वरला मास्टरजी नोकरी बघून देतात. ईश्वर वॉचमनच्या कामावर आनंदाने रुजू होतो. अनोळखी परिसरात राहताना तिथं धोब्याचं काम करणारी आशा त्याला दुनियादारीचे, प्रेमाचे नुस्खे सांगते. पहिला पगार मिळाल्यावर ईश्वर साडी,चोळी घेऊन घरी येतो. पण तो पांढरी साडी आणतो. खरं तर यात वावगं काहीच नसतं कारण त्यानं ललिताला कायम फिकट शेडच्या साडीत पाहिलेलं असतं आणि त्याच्या भोळ्या स्वभावाला यातलं काही उमगतही नाही. त्या दिवशी आशा हळूच त्यांच्या घरात शिरते, त्या साडीवर कुंकवाचा शिडकावा करते, त्यावर कडक इस्त्री करून साडी घडी घालून, आत मोगऱ्याचा गजरा ठेवते. दोन खोलीच्या घरात राहणारे ईश्वर ललिता लग्नानंतर हमबिस्तर झालेले नसतात. त्या रात्री ईश्वर तिला साडी, बांगड्या, गजरा देतो. ती लालबुंद साडी नेसून अंधाराच्या नादब्रम्हात ती ही त्याच्या प्रेमात रंगून जाते आणि साडीतल्या कुंकवाने तो लाल होऊन जातो......

साडीचा रंग कुठला होता याला महत्व नाही पण मनात सच्चेपणा असला की ती हव्या त्या रंगात रंगल्यागत वाटते. विधवेनेच सफेद वस्त्रे का नेसावीत आणि लाल साडी नसली तर सुहागरात्र होऊ शकत नाही का हा प्रश्न आपल्या महिलावर्गाला का पडत नसावा हे मला न उमगलेले कोडे आहे. साड्यांचे रंग हे मनातील भावनांचे दार्शनिक असावेत असे मला वाटते अर्थात हाच निष्कर्ष अंतिम सत्य आहे असे नव्हे पण शास्त्रात न लिहिलेले नवरात्रीच्या साड्याच्या रंगांचे थोतांड प्रेमाने जोपासणारया एकाही स्त्रीला विधवेला रंगीत साड्या नेसण्यापासून रोखणे किंवा पांढऱ्या साडीची सक्ती करणे याचं वैषम्य वाटू नये हे खटकते. सुहागरात्रीचं वसन लाल नसले तर चालत नाही का ? हळदीची साडीपासून ते पूजेच्या साडीपर्यंत हळूहळू रंगनिश्चिती केली गेलीय. हे कुणी केल, का केलं, त्याचे अन्वयार्थ काय, हे सिद्धांत मोडले तर काय आभाळ कोसळणार आहे याचा विचार किती जणींच्या मनात आला असेल हा ही संशोधनाचा विषय आहे. साड्यांचा अभिनिवेश जरूर असावा पण त्याच वेळी साडीच्या आडून स्त्रियांवर लादल्या जाणारया भोंगळ रीती रिवाजावरही बोललं जावं ... असो...

एक चित्रपट म्हणून 'ईश्वर' आजही प्रेक्षणीय आहे. त्यातलं विजयशांतीचं नितळ सोज्वळ देखणेपण आजही भावते, या अभिनेत्रीचं सौंदर्य टिपिकल दाक्षिणात्य स्त्रियांसारखं आहे, एकदम आखीव रेखीव आणि लाघवी सौंदर्य, एकदम सही. अनिल कपूरचा भोळासांब अवतार बऱ्यापैकी चालून जातो. आशा सचदेवने रंगवलेली धोबन खूप भाव खाते, सईद जाफरी मास्टरजीच्या भूमिकेत चपखल बसलेत. के.विश्वनाथचं दिग्दर्शन अप्रतिम होतं. काळजाचा ठाव घेईल अशी एक संथ लय संपूर्ण चित्रपटाला होती. क्लायमॅक्स मात्र धक्कादायक होता. 'कौशल्या मै तेरी तू मेरा राम' हे गाणं खूप श्रवणीय होतं. 'स्वाती मुत्यम' या तेलुगु चित्रपटाचा हा रिमेक होता. त्यात कमल हसन आणि राधिकाने खूप छान भूमिका वठवल्या होत्या. माझ्या सोलापुरातील पद्मा थिएटरला या सिनेमाने शंभर दिवस पूर्ण केल्याचे अजूनही स्मरते. ...

'ईश्वर' मधला अनिलकपूरचा रोल त्या भुमिकेतल्या विलक्षण सच्चेपणामुळे ध्यानात राहतो. हा चित्रपट राज कपूर दिग्दर्शित करणार होते पण ते त्यांचे स्वप्नच राहिले. म्हणूनच चित्रपटाच्या सुरुवातीस के. विश्वनाथ यांनी आरकेला ट्रिब्युट अर्पण केलंय. 'ईश्वर' मधलं गाव खूप निसर्गरम्य आहे. विस्तीर्ण स्वच्छ नदीकाठ, प्राचीन हेमाडपंती शैलीतलं अत्यंत भव्य मंदीर, गावातली बैठी घरं, मातीचे रस्ते, सांजवेळा, सूर्योदय सगळं मोहक कॅनव्हासवर चितारल्यागत वाटते. 'ईश्वर' आवडण्याचं आणखी एक कारण म्हणजे प्रत्येक फ्रेम मनाला भिडणारी आहे. 'ईश्वर'साठी के.विश्वनाथ यांना फिल्मफेअर मिळालं होतं. व्हायोलीन चा वैशिष्ट्यपूर्ण वापर हेही एक वेगळेपण होतं. यातली ललिताच्या भूमिकेतली विजयशांती मनाच्या कप्प्यात रुतून बसणारी होती हे नक्की...

- समीर गायकवाड.

Saturday, September 16, 2017

'ट्रोलभैरवां'चे समर्थक...



सध्याच्या काळात सोशल मिडीया हे अनेकार्थाने एक प्रभावी अस्त्र झाले आहे. सहज सोप्या पद्धतीने हवे तसे व्यक्त होण्याची संधी विनासायास मिळत असल्याने दिवसेंदिवस सोशल मिडिया वापरणाऱ्या युजर्सची संख्या वाढतेच आहे. राजकीय हेतूने यात सामील झालेल्यांनी आपापल्या पक्षांची, लाडक्या नेत्यांची भलावण करताना आपल्याच विचारांचा उदोउदो करत विरोधी विचारधारांची निंदानालस्तीही सुरु केली. नावडत्या नेत्यांचेचरित्रहनन करत त्यांची मॉर्फ केलेली, प्रतिमोध्वस्त चित्रे वापरणे, मनगढंत कहाण्यातून खोटा मजकूर लिहिणेबोगस डाटा देणे, अश्लील भाषा वापरून महिलांची मानहानी करणेइतरांच्या नावाने पोस्ट लिहून व्हायरल करणे अशी नितीभ्रष्ट प्रकटने अहोरात्र होत आहेत. यासाठी ट्विटरफेसबुक आणि व्हॉटसऍप यांचा वापर प्रामुख्याने होतोय.

रेड लाईट डायरीज - 'धाड' !



मे महिन्यातील दिवस होते ते. जयश्री खूप खुश होती त्या दिवशी. तिची आई भौरम्मा तिला भेटायला आली होती. जयश्रीला पुण्यातल्या बुधवार पेठेत येऊन पाच वर्षे लोटल्यानंतर तिची आई आली होती. जयश्री गव्हाळ रंगाची, तुकतुकीत कांतीची, ठाशीव गोलाई अंगावर असणारी शंभरात उठून दिसणारी अशी होती. उभट चेहरा, अरुंद कपाळावरती रूळणारी कुरळ्या केसांची महिरप, मधोमध पाडलेल्या भांगात सिंधूर भरून करकचून बांधलेला आंबाडा, अबोली मोगरयाची केसाला पडलेली मिठी, लालबुंद रंगाच्या टिकलीला शोभून दिसतील अशा लाल खडयाच्या इअरिंग्ज, काळेभोर पाणीदार डोळे, तलम रसाळ ओठ, किंचित वर आलेले गाल आणि निमुळती हनुवटी अन सैलसर परकर पोलकं असं त्या दिवशी तिचं जालीम रूपरंग होतं. एरव्हीदेखील साध्या राहणीतही ती उठून दिसायची.

Monday, September 11, 2017

पवित्र...



"तू कशी काय पवित्र आहेस ?" - शेलका सवाल. 
"का नाही, पवित्रता शरीर संबंधावरून ठरते का ?" - बिअर बॉटल उघडत.
 
"एकाच पुरुषाशी तुझा संबंध येतो का ?" - तिच्या हालचाली बारकाईने निरखत पुढचा सवाल.
 
"अरे घरात बायको असताना जो पुरुष बाहेरख्याली होतो त्यात माझी काय चूक ? " प्रश्नाच्या शेवटच्या चूक या शब्दावर जोर देत ती डोळा मारत !
 
"तुझं चुकतंय असं कुठं म्हटलंय ?" - हल्ला परतावून लावताना सावध भूमिकेत जात.
 
"अरे मी कुठल्या पुरुषाच्या दारी जाते का ? तेच माझ्या दारी येतात. तुझं धर्मज्ञान - तत्वज्ञान सांगतं की दारी आलेल्या अभ्यंगतास, पाहुण्यास परत पाठवू नये. " - प्रश्नाच्या मधल्या पॉजमध्ये खालची लालचुटूक जीवणी दातांनी हळूच चावते. दुसरा कोणी असता तर त्याच्या काळजाचा बर्फ कधीच वितळला असता.

Sunday, September 10, 2017

फेडेड - ( Faded ) द सॉंग ...


"व्हेअर आर यु नाऊ ? आय एम फेडेड ....सो लॉस्ट.. "

का कुणास ठाऊक पण ही पोस्ट लिहिताना मला मन्मथ म्हैसकर आठवतोय, चैतन्य फडके आठवतोय...
निराशेचे रंग किती आणि कसे असतात ठाऊक आहेत का तुम्हाला ? शोधाच्या अंती येणारं नैराश्य कसं असतं माहिती आहे का तुम्हाला ? ... तुम्ही घेतलाय का कधी कुणाचा असा जीवघेणा शोध ? परत येणाऱ्या माणसाचा शोध...जीव कासावीस करणारा काळजाचे पाणी पाणी करणारा, हाकांचे प्रतिध्वनी काळजात घुमवणारा शोध... पडक्या इमारतीत चिणलेल्या आठवणींच्या साठवाचा शोध.. मळकट हवेत थिजलेल्या श्वासांचे उस्मरलेले जग शोधलंय का कधी ? ... गगनचुंबी इमारतींचा एकाकीपणा, ओस पडलेल्या गल्ल्यातल्या स्मशानशांततेचा शोध... भग्न अवशेषांतली आपल्या माणसाची छबी कधी दिसलीय का तुम्हाला ?.... एका अठरा वर्षाच्या मुलानं त्याच्या हळव्या काळजात जाणवलेली आर्त कालवाकालव अशी साकारली आहे की त्याची भाषा कळत नसली तरी डोळे ओले व्हावेत... मेघांच्या आर्त प्रतिक्षेत जळून गेलेली किनखापी कुसुंबी झाडे, हलक्या वाऱ्याच्या लहरीवर आपला जीव ओवाळून टाकणारी वाळून शुष्क झालेली गवतांची पिवळी चॉकलेटी कुरणे, कुठल्याही समृद्धीच्या खाणाखुणा नसणारी चौकटी नसलेली दारे खिडक्या, ढगांचे मळभ नसलेले तरीही चोहीकडून गच्च दाटून आलेलं पोटात पाय दुमडून बसलेलं एकाकी आभाळ, पायाखाली येणारी कण ना कण विलग झालेली निसरडी माती, अबोल बनून राहिलेल्या डोंगर टेकड्या, आपल्या माणसाच्या अस्तित्वाची चिन्हे देहावर गोंदवून आपले अचेतन रूप टिकवून असलले जिने, पायऱ्या, पडवी, ओसरी, माळ, क्षितीजाचा विस्तीर्ण पट काळजात वितळवून सांजेचं रक्त माथ्यावर लेणारे माना खाली घालून उभे असणारे संधीकाळचे क्षण, निर्मनुष्य शहरातील आपल्या व्यक्तीचे तुटक तुटक अस्तित्व दाखवून देणारा चकवा चाहुलीचा भूलभुलैया, प्रतीक्षेच्या उंच मनोऱ्यावरून जाणवणारी एकटेपणाची काटेरी जाणीव, अंधाराच्या गुहेत घेतलेला शोधाचा मागोवा,संथ झाडांची चित्रे गोठवत चाललेली निळी काळी सरोवरे, बेवारस उभ्या असलेल्या रेल्वे वॅगन्सच्या तळाशी रुळांवर पडून असलेला पाला पाचोळा उडवत आपल्या व्यक्तीचा शोध घेताना पालथे घातलेले रस्ते सारं काही जिवंत केलंय... आपला माणूस समुद्राच्या तळाशी आहे का मनात दडलेल्या सैतानी सावल्यात त्याच अस्तित्व आहे हा सवाल करणाऱ्या अतिसंवेदनाशील माणसांचं जगणं खरंच खूप विस्कटलेलं असतं पण ते जगाला दिसूनच येत नाहीत... सारं काही हाताशी असूनही कशाचा तरी शोध घेताना येणारं जाणवणारं हे नैराश्य हरल्याची, हरवल्याची जाणीव करून देतं आणि आयुष्यातील आनंद फिकट होऊ लागतो... शोध इतका वाईट असतो का ? गेलेली व्यक्ती कधीच परत येत नाही पण तिच्या आठवणी नेहमीच काळीज कुरतडणाऱ्या असतात...

डिसेंबर २०१५ ला रिलीज झालेलं टीन एजर अॅलन वॉकरचं 'फेडेड' (faded) हे गाणं जगभरातील सव्वा अब्ज लोकांनी नुसत्या यु ट्यूबवर पाहिलंय... काय वाटलं असेल लोकांना ? प्रत्येकाचे अनुभव वेगळेच असतील पण गाणं पाहून कुणी आनंदाच्या मूडमध्ये नक्कीच परावर्तीत झाला नसेल ...अॅलन वॉकर वयाच्या चौदा वर्षापासून म्युझिक कंपोझ करतो. नॉर्वेमधील बर्जन शहरातील आपल्या पालकांच्या खोलीतच त्याची म्युझिक रूम सामावली आहे हे विशेष ! जस्टीन बिबर हे पाश्चात्य संगीताचा एक धृव असलं तर त्याचा दुसरा ध्रुव अॅलन वॉकरच्या रूपाने परफेक्ट समोर आला आहे... त्याची शैली अविश्वसनिय आणि अभूतपूर्व आहे, त्याची मांडणी काळजाचा ठाव घेणारी आहे.. २०१४ च्या 'फेड'(fade) ह्या इंस्ट्रुमेंटल व्हर्जनचे फेडेड हे कंडेन्सड व्होकल व्हर्जन आहे... 'फेडेड' पाहताना मन्मथ म्हैसकर का आठवतो त्याचे उत्तर गाण्याच्या शेवटच्या क्लिपमध्ये आहे.. जेंव्हा शोध घेणाऱ्या मुलाच्या हातातला फोटो कॅमेऱ्यापुढे येतो, ज्यात असते एक देखणे घर ज्याच्या आजूबाजूला देवदारची झाडे असतात. पण समोर असते ती निर्मनुष्य घराची फेडेड फ्रेम ज्यात तो हरवून जातो ...

इंग्रजी गाण्यांवर क्वचित पोस्ट लिहावीशी वाटते.. पण हे गाणं ऐकल्यापासून डोक्यात रुतून बसले होते ... निराशासुद्धा जीवनाचा एक भाग आहे त्यापासून पळून जाऊन कसे चालेल... तिचा शोध घेताना स्वतःचा खरा शोध लागतो इतके उमजले तरी पोस्ट कारणी लागेल ..

- समीर गायकवाड.

( पोस्टवर कॉमेंट करण्याआधी गाणं जरूर पहा, इंग्रजी गाण्यांची आवड नसली तरी पहा एक वेगळा अनुभव म्हणून पहा...)

'फेडेड'ची लिंक -
https://youtu.be/60ItHLz5WEA

lyrics of faded -
You were the shadow to my light
Did you feel us
Another start
You fade away
Afraid our aim is out of sight
Wanna see us
Alive

Where are you now
Where are you now
Where are you now
Was it all in my fantasy
Where are you now
Were you only imaginary
Where are you now

Atlantis
Under the sea
Under the sea
Where are you now
Another dream
The monsters running wild inside of me

I'm faded
I'm faded
So lost
I'm faded
I'm faded
So lost
I'm faded

These shallow waters, never met
What I needed
I'm letting go
A deeper dive
Eternal silence of the sea
I'm breathing
Alive

Where are you now
Where are you now

Under the bright
But faded lights
You set my heart on fire
Where are you now
Where are you now

Where are you now
Atlantis
Under the sea
Under the sea
Where are you now
Another dream
The monsters running wild inside of me
I'm faded
I'm faded
So lost
I'm faded
I'm faded
So lost
I'm faded
........................

Written by Gunnar Greve, Alan Walker, Anders Froen, Jesper Borgen •
Copyright © Warner/Chappell Music, Inc, Sony/ATV Music Publishing LLC

https://www.youtube.com/watch?v=60ItHLz5WEA